De RES als Ei van Columbus

Een steeds terugkerend commentaar op de RES is dat ‘het alleen maar over zon en wind gaat, terwijl de energietransitie zoveel breder is en het geen zin heeft om alleen over zon en wind te spreken’.

Ogenschijnlijk een zeer steekhoudend argument, maar in de praktijk een misvatting. Het RES-proces en de doelstellingen van de RES zijn naar mijn mening een goed begin. Een kans om de bredere energietransitie in de toekomst op een breedgedragen manier vorm te geven en daarmee uiteindelijk de transitie te versnellen.

Daarom dit artikel om vanuit het perspectief van een maatschappelijke actieve burger uit te leggen wat die RES nou precies is, waarom de RES brede steun verdient, en waarom we ons nu eerst beperken tot besluiten nemen over zon en wind.

Voor de goede orde; ik ben sinds april 2019 de RES-vertegenwoordiger van de energiecooperaties voor Noord Holland Zuid, en vanuit die hoedanigheid als burger lid van de stuurgroep RES XL voor NHZ.

Zonder energie heb je het koud in de winter

Tot in de jaren 60 was energie iets van het dagelijks leven; je moest weten hoe een kachel werkte, waar je brandstof vandaan haalde, en hoe je kou buiten hield. Zo niet; dan had je het thuis koud. Sindsdien is energie iets vanzelfsprekends geworden. Elektriciteit, gas, benzine, maar ook water; het is altijd beschikbaar en relatief betaalbaar. En wanneer het er niet is door bijvoorbeeld een elektriciteitsstoring, dan ligt ook meteen vrijwel onze hele samenleving stil. Alle reden om zorgvuldig te handelen want deze nutsvoorzieningen zijn belangrijk.

Al snel werd gewaarschuwd dat er ooit een einde kwam aan deze luxe en dat er nadelen aan het gebruik van fossiele brandstoffen zaten, maar voor de politiek, het bedrijfsleven en de burger was het veel makkelijker om dat tot een probleem voor de toekomst te bestempelen.

En nog steeds is het mogelijk de kop in het zand te steken, of te hopen op een miraculeus alternatief in de vorm van schone en goedkope kernenergie.

We hebben ook nog steeds tijd om het gebruik van fossiele brandstoffen af te bouwen en stap voor stap te vervangen door duurzame vormen van energie. De urgentie groeit echter met de dag en hoe sneller we vaart gaan maken hoe lager de totale kosten zullen zijn. Alle reden om in actie te komen.

7 uitgangspunten van de RES

Dan kun je vragen om een complete totaaloplossing vanuit een alwetende instantie; maar die kennis hebben we niet, zo’n oplossing bestaat niet en zo’n oplossing zouden we ook niet accepteren. Er zijn alleen deel-oplossingen die op heel veel verschillende manieren onze manier van leven gaan veranderen. Niet leuk, maar wel noodzakelijk, en ook iets waarbij we zelf keuzes moeten maken. En het doel? Een vrijwel circulaire samenleving.

Op basis van bovenstaande en andere randvoorwaarden kun je enkele uitgangspunten formuleren op basis waarvan gekozen is voor het RES-proces van een RES 1.0, RES 2.0, RES 3.0 etc etc, waarbij je nu alleen besluiten neemt over intensivering van zon en wind, en gelijktijdig investeert in de kennis over al die andere facetten van de energietransitie. Die uitgangspunten zijn:

  1. Het is noodzakelijk dat kennis over energie en energiebesparing wijdverbreid en breedgedragen worden; energie is immers iets wat continu een rol in ons leven speelt, en de kennis daarvan kunnen we niet overlaten aan een kleine groep technici die alles voor ons regelen. We moeten bij wijze van spreken leren hoe we de kachel van de toekomst brandende en het vervoersmiddel van de toekomst rijdende houden. Dit is het eerste uitgangspunt.
  2. De RES gaat er vanuit dat er sowieso tot 2030 in totaliteit een energiebesparing van 30% behaald wordt. Energiebesparing is mooi, want alles wat we niet gebruiken hoeven we ook niet op te wekken. Voor de overzichtelijkheid is het besparingstraject gescheiden van de opwek van energie; het tweede uitgangspunt van de RES.
  3. Er is behoefte aan een structuur waarmee vaart gemaakt kan worden met de energietransitie en waar zowel de overheid, het bedrijfsleven en de bevolking bij betrokken is. Zonder structuur achter het geheel wordt de besluitvorming en het kennisdelen een zooitje. De overheid is daarbinnen de besluitvormende partij, en zij is daarom ook de trekkende kracht binnen deze structuur. Het derde uitgangspunt.
  4. Uitgangspunt 1. maakt het noodzakelijk dat er een maatschappij-brede bijscholing over energie georganiseerd gaat worden. Het vierde uitgangspunt is daarom dat we ons met zijn allen bewust moeten worden over ons energiegebruik en onze kennis over energie verveelvoudigen en delen.
  5. Het vijfde uitgangspunt is dat we vol in moeten zetten op kennisontwikkeling en -toepassing. Er zijn immers oneindig veel mogelijkheden om energie op te wekken, op te slaan, te verplaatsen en te gebruiken. Natuurkunde, geologie en allerlei andere wetenschappen dienen daarom een extra boost gegeven te worden. Daarnaast dienen we alle verworven kennis over energie in gebruik te nemen. Dus naast wetenschap ook stimulering voor toepassing en ondernemerschap.
  6. Iedereen begrijpt dat er niet 1 oplossing is voor de problemen. In de toekomst zal niet al onze energie van windmolens of aardwarmte komen; we hebben energie nodig in veel verschillende verschijningsvormen op veel verschillende plaatsen. Het zesde uitgangspunt van de RES is daarom dat de opwek van die energie op veel verschillende manieren en op veel verschillende plaatsen, plaats moet gaan vinden.
  7. Het zevende uitgangspunt van de RES is dat een qua opwek beperkt doel van 35 TWh van zon en wind op land afgesproken is. Zo laag dat ik het zelf als te laag ervaar, maar hoog genoeg om serieus aan de slag te gaan en samen de discussie over onze toekomstige energievoorziening te gaan voeren. In de toekomst zal dan blijken of we meer wind en zon nodig hebben of dat op andere wijze in onze energiebehoefte voorzien kan worden.

Waarom de RES het Ei van Columbus is

Bovenstaande lijst is niet uitputtend, er zijn meer uitgangspunten, maar deze 7 uitgangspunten leiden ertoe dat ik 4 conclusies kan trekken op basis waarvan ik de RES tot een geweldige vondst verklaar; het Ei van Columbus:

-a- je gaat nu aan de slag met die zaken waarmee je nu aan de slag kunt gaan, namelijk meer opwek via zon en wind. Je legt daarmee een bescheiden basis (minder dan 10% van je totale energiebehoefte), maar je gaat aan de slag en je doet dat zonder beslissingen te hoeven nemen op vlakken waar de beslissing genomen moet worden in een breder perspectief. Die beslissingen stel je uit tot RES 2.0, 3.0 etc.

-b- je creëert een podium waarmee je in je huis, in je wijk, in je gemeente, regionaal, provinciaal, landelijk en internationaal de discussie gaat voeren over hoe we in de toekomst onze energie-voorziening gaan regelen; kennisvermeerdering en kennisdeling dus. Ook internationaal want klimaatwijziging en beprijzing van uitstoot zijn ook zaken die je internationaal moet regelen.

-c- doordat de samenleving op hetzelfde moment zowel met de RES, als met met energiebesparing en met het formuleren van een gemeentelijke warmtevisie aan de slag gaan, wordt overal en op ieder niveau, geïnvesteerd in kennis over isolatie, geothermie, aquathermie, etc. Een investering die hard nodig is, en gelijktijdig kan landelijk/wereldwijd geïnvesteerd worden in nieuwe wetenschappelijke vindingen en ook in kennis over veilige kernenergie.

Alle reden overigens om lokaal vooral gebruik te maken van de eigen bevolking zodat de kennis ook echt lokaal behouden blijft. Kennis die we nodig hebben om bij de RES 2.0 en daarna de juiste keuzes te kunnen maken, en tijd die we nodig hebben om de kennis in de samenleving over energie en energiebesparing te vergroten zodat we straks tot breedgedragen maatwerk-oplossingen kunnen komen.

-d- doordat bij de RES 2.0 of daarna ook aanpalende onderdelen zoals warmte en het verduurzamen van de mobiliteit meegenomen gaan worden, maak je het tempo en de reikwijdte van het beleid ook inzichtelijk voor de omgeving.

Slotwoord

Het teleurstellende aan de werkelijkheid tot nog toe is dat in veel gemeenten de discussie beperkt is tot een discussie over zon en wind, en de reactie van mensen zich vaak beperkt tot de nadelen die ze zien voor hun eigen directe omgeving. Dat de besluitvorming alleen plaatsvind over zon en wind hoeft toch niet te betekenen dat je de discussie niet breder voert? En dat een gebied tot zoekgebied verklaart wordt hoeft toch niet te betekenen dat de oplossing precies in dat gebied gevonden moet worden?

We hebben nog 8 maanden totdat de RES 1.0 af moet zijn, laten we die tijd met zijn allen gebruiken om onze kennis over energie te vergroten en het gesprek aan te gaan hoe we de wereld zonder vervuilende fossiele brandstoffen voor ons zien. En laten we daarbij niet vergeten dat daarna nog vele jaren volgen voor besluitvorming over al die andere stappen die we nog moeten zetten.

Aernoud Olde, Hilversum, 25 oktober 2020

RES-vertegenwoordiger namens de energie-coöperaties voor Noord Holland Zuid en derhalve lid van de stuurgroep XL van de RES NHZ.

Geplaatst in Algemene blogbijdrages, Over Duurzaamheid | Tags: , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

De energietransitie en de maakbaarheid van de samenleving

Af en toe mag ik voor de nieuwsbrief van energie-coöperatie HilverZon een stukje schrijven om de leden en belangstellenden op de hoogte te brengen van wat er achter de schermen van de energie-transitie allemaal gebeurd; hierbij (enigszins geactualiseerd) mijn stukje van begin april 2020:

Aernoud Olde, HilverZonner van het eerste uur, praat namens alle lokale energieclubs in Noord-Holland Zuid mee in de stuurgroep van de energieregio Noord Holland Zuid (NHZ). Hij vertelt wat er buiten de gemeentegrenzen gaande is. 

Ondanks de coronacrisis gaan we vooralsnog door met de Regionale Energie Strategie (RES). De bijeenkomsten vinden nu online plaats, en het eerder afgesproken stappenplan is met 4 maanden vertraagd, maar het proces blijft in beweging. In onderstaand schema zijn we nu bij stap 4. Vooral stap 5b gaat komend najaar/winter belangrijk worden voor ons als inwoners en energiecoöperaties.

zsyu_totaalprocesRESversiedec19--1

Wel ontstaat er een probleem bij het bespreken van de plannen in de gemeenteraden en het meenemen van de bevolking. Hoe dat bij de komende stappen opgelost gaat worden. moeten we nog vaststellen. De noodzaak van participatie van de bevolking wordt in ieder geval breed beleden. De wil is er, maar wanneer puntje bij paaltje komt is het inhuren van externe adviseurs en bedrijven toch telkens weer makkelijker dan het eigenaarschap van projecten daadwerkelijk (bij voorkeur op coöperatieve wijze) neer te leggen bij initiatiefnemers uit de bevolking en te rade gaan bij de inwoners.

Waar staan we?

Waar staan we inhoudelijk met de energie-transitie? Die vraag wil ik graag beantwoorden, maar dan moet ik een document van 260 pagina’s gaan samenvatten. In de loop van april vermoed ik dat de plannen samengevat online komen. Daar wacht ik even op.

Met betrekking tot de grote lijn overheersen bij mij twee tegengestelde gevoelens: enerzijds teleurstelling omdat het ambitieniveau van de plannen in Noord Holland Zuid mij tegen vallen. Op een enkele positieve uitzondering na. Met het huidige ambitieniveau gaan we in 2030 de doelen uit het Verdrag van Parijs niet halen. Een treurige constatering.

Vertrouwen en maakbaarheid

Anderzijds ben ik nog altijd vol vertrouwen dat dit RES-proces iets in beweging brengt, waardoor we de komende jaren de uitvoering kunnen versnellen. Het is een gok, maar misschien zijn we daardoor straks nog op tijd. Ik zie in ieder geval wel dat we bewegen en met zijn allen bouwen aan een duurzame, circulaire samenleving.

Bij mijn werk ten bate van de transitie naar een circulaire samenleving loop ik vaak op tegen de maakbaarheid van de samenleving. Mijn ervaring is dat die maakbaarheid reëler is dan de meeste mensen zich realiseren. Wanneer wij stappen zetten en het initiatief durven te nemen, kunnen wij verandering realiseren. Mensen, durf te dromen, en vooral: durf te doen!

Geplaatst in Algemene blogbijdrages, Over Duurzaamheid | Tags: , , , , , , , | Een reactie plaatsen

5 fouten bij de start van de energietransitie

-1- Veel beleidsmakers begrijpen niet dat ‘draagvlak’ iets anders is als ‘participatie’

Veel beleidsmakers hanteren draagvlak en participatie als synoniemen, terwijl dat toch echt niet zo is. Bij evaluaties van beleid wordt geconstateerd dat er te telkens te weinig aandacht is geweest voor de participatie door burgers, terwijl meestal in de nieuwe plannen opnieuw het woord participatie alleen in de uitgangspunten staat, maar niet voorkomt bij de werkelijke plannen. Bij navraag hoe dan invulling gegeven wordt aan de participatie, wordt verwezen naar de pogingen om draagvlak te krijgen voor de projecten.

Voor de helderheid;
Een definitie van participatie = Participatie betekent actieve deelname. Het is afgeleid van de Latijnse woorden pars (deel) en cipere (nemen).
Een definitie van draagvlak = De mate waarin een groep mensen op hoofdlijnen eenzelfde gedachte als aanvaardbaar en redelijk beschouwd.

Wanneer je de bevolking laat participeren in een project, dan krijg je daardoor meestal meer draagvlak voor het project. Deze oorzaak – gevolg reactie kun je niet omdraaien.

Oproep 1: wacht niet langer met het invulling geven aan meer participatie voor en door burgers; participatie organiseren is niet het sluitstuk van de transitie maar zou de aftrap moeten zijn

-2- de overheid blijft vastgeroest zitten in ‘hokjesdenken’

Wanneer je als bewoner een plan hebt en steun zoekt bij de overheid is een van de eerste vragen die gesteld wordt binnen welk beleidsdomein je initiatief valt. Een vorm van hokjesdenken wat funest is voor de bewoners-particpatie.

Bewoners willen over het algemeen een probleem in hun omgeving oplossen, en bewoners zijn flexibel in welke oplossing gekozen wordt. Door de werkwijze van de overheid fixeert de behandeling van het voorstel zich op de voorgestelde oplossing in plaats van dat met de bewoners gezocht wordt naar een oplossing voor het geconstateerde probleem. Op deze manier worden burgerinitiatieven beoordeeld op de wensen en ideeën van het coalitieakkoord, de gemeentebegroting en de ideeën van de betrokken ambtenaren, en niet op basis van de waarneming van het probleem door de inwoners. Stel in de gemeentelijke organisatie de burger echt centraal stelt en maak van de gemeente een organisatie die er is voor en door bewoners.

Naast dit funeste hokjesdenken blijft het ook een raadsel waarom de meeste aanvragen behandeld worden in een bestuurlijk overleg waar je als indiener niet bij uitgenodigd wordt. Dit leidt er vrijwel altijd toe dat binnen de ambtelijke kringen woorden naar eigen inzicht worden geïnterpreteerd en als vastliggende feiten worden behandeld. In plaats daarvan zou een gezamenlijk overleg veel meer recht doen aan de flexibele ideeën van initiatiefnemers.

Oproep 2: overheid, stop met het denken in beleidsdomeinen; burgerinitiatieven beperken zich namelijk zelden tot 1 beleidsdomein. Ga het gesprek aan met als doel het burgerinitiatief te omarmen en stop met beoordelen of het initiatief binnen het staand beleid van 1 specifiek domein past.

-3- de energietransitie in Nederland is slechts een onderdeel van de hele transitie

Het gaat uiteindelijk om gedrag en circulair leven, maar de maatregelen die nu genomen worden beperken zich tot maatregelen die de CO2-uitstoot binnen Nederland terugdringen.

Dit is een bewuste keuze van de overheid vanuit een behoefte aan meetbaarheid en omdat de gasconsumptie teruggedrongen moet worden vanwege schade die de gaswinning in Groningen veroorzaakt. Dit zijn overwegingen die we allemaal zullen begrijpen, maar daarmee geen reden of excuus om het einddoel te beperken. Het doel van de transitie zou een circulaire economie moeten zijn.

Oproep 3: besteed naast het terugdringen van de CO2-uitstoot en het terugdringen van de gasconsumptie veel meer aandacht aan gedragsverandering bij de inwoners en naar het streven naar een circulaire samenleving.

-4- de energietransitie is een overheidsfeestje geworden

Wanneer je naar de bezetting van de voorbereidingsbijeenkomsten voor de Regionale Energie Strategieën (RES) kijkt dan zie je een heleboel ambtenaren en door de overheid ingehuurde adviseurs en een enkele vertegenwoordiger van burgerinitiatieven en al helemaal geen gewone burgers en gemeenteraadsleden.

Het klimaatakkoord en de klimaattafels zijn gesprekskringen tussen de overheid en het bedrijfsleven waar zij samen naar oplossingen proberen te komen die voor de BV Nederland acceptabel zijn.

Wellicht met een enkele uitzondering zijn de startnotities voor de RESsen documenten die opgesteld zijn door ambtenaren en adviseurs en goedgekeurd door een kleine groep verantwoordelijken, terwijl de energietransitie zich bij uitstek leent om heel veel mensen bij te betrekken.

In de teksten van de diverse startnotities wordt wel de noodzaak van het betrekken van inwoners en maatschappelijke partners gememoreerd, maar het hele proces is verticaal ingericht. Wanneer dit najaar de bewoners en raadsleden enigszins betrokken gaan worden dan wordt het voor hen vrijwel onmogelijk om ingeslagen paden te verleggen.

Oproep 4: betrek per direct veel en veel meer burgers en hun vertegenwoordigers bij de energietransitie

-5- de overheid neemt de transitie te vaak niet serieus

Een duidelijk voorbeeld is de subsidie die mensen in Duitsland krijgen voor het aansluiten van hun woning op het gas, terwijl we enkele kilometers verderop in Nederland mensen stimuleren hun gasaansluiting vaarwel te zeggen. De overheid reageert niet wanneer zo’n constatering viral gaat. Dit is funest voor het draagvlak van duurzaamheidsbeleid, en het feit dat de overheid niet reageert wanneer zulke voorbeelden in de media komen is een teken dat de overheid de hele transitie niet zo serieus neemt.

Meer voorbeelden? Het oude CO2-rechten-systeem waarmee de vervuilers beloond worden voor hun vervuilende gedrag, de jarenlange subsidie voor hybride leaseauto’s waar geen incentive in zat om daadwerkelijk elektrisch te gaan rijden en het GVO-systeem (garantie van oorsprong) van de overheid waar grote gaten inzetten waarmee producenten van grijze stroom deze als groene stroom aan consumenten kunnen verkopen.

Oproep 5: reageer als overheid wanneer beleid tegenstrijdige elementen blijkt te bevatten; begin met het uitleggen van het doel van het beleid, erken het wanneer er sprake is van een weeffout en maak dan zo mogelijk duidelijk hoe er tot verbetering gekomen gaat worden.

Geplaatst in Algemene blogbijdrages, Over Duurzaamheid | Tags: , , , , , , , , | 1 reactie

COLUMN: RES en wakker worden

Een column geschreven voor de Hilversum Verbonden nieuwsbrief van 15 mei 2019:
De nieuwsbrief staat op: http://ymlp.com/zmWwf4
Ineens realiseer ik me dat verduurzamen nu al 5 jaar de hoofdactiviteit is in mijn leven, en het ziet er naar uit dat dat de komende 5 jaar wel zo blijft. Genoeg te doen. Zo ben ik sinds kort de gekozen vertegenwoordiger van de energiecoöperaties in Noord Holland-Zuid (het gebied van Haarlem tot Hilversum), en mag ik meepraten en denken in de stuurgroep voor de RES (= Regionale EnergieStrategie) in dat gebied.
  (op de hoogte blijven en/of meedenken? mail: aernoud.olde@hilversumverbonden.nl)
Het zal u niet ontgaan zijn (of wel?) dat de overheid een enorme operatie aan het voorbereiden is om de afspraken uit het klimaatakkoord uit te gaan voeren (als er een klimaatakkoord komt natuurlijk).
Nou, die RES wordt een belangrijke schakel in dat feest en net als het klimaatakkoord staan de documenten vol met woorden over het betrekken van de bewoners.
Wat ik als nauwgezet volger van die voorbereidingen het vreemde vind, is dat de overheid de volledige verantwoordelijkheid voor die transitie naar zich toetrekt, en daar de bewoners nauwelijks bij betrekt. Bewoners worden in de stukken en plannen vaak als klanten aangeduid, en bewoners mogen straks wel als vrijwilliger een bijdrage leveren aan de transitie, maar de regie die denkt de overheid te gaan voeren.
Dan denk ik; ‘Dit gaat niet werken; wakker worden’.
Bij iets langer doordenken besef ik me dat het de bewoners zijn die wakker moeten worden.
Daarom;
TRRRRRRRRRRING, medeburgers, word wakker, het is tijd om samen het initiatief te nemen in de energietransitie! Wij zijn de samenleving en het is ons leven. Wanneer we gaan wachten op de overheid dan hebben we straks een heleboel maatregelen die van bovenaf over ons worden uitgestort, die duur zijn en matig werken.
NU, dit moment, dat is het moment om zelf de regie te nemen.

TRRRRRRRRRRRRRRRING

Geplaatst in Blogbijdrages over Hilversum, Over Duurzaamheid | Tags: , , , , , , | Een reactie plaatsen

Willemien Olde – van Haeringen: een levensbeschrijving

Levensverhaal Willemien:

Opgeschreven door mijn vader eind april 2019 nav het overlijden van mijn moeder.

In 1947 ging Willemien (toen nog Willy) met haar broer en 5 zussen uit het Drentse Zweeloo naar Veenhuizen. Haar vader ds van Haeringen had naast de kleine gemeente Veenhuizen de opdracht gekregen namens de Gereformeerde Kerken ”te arbeiden tot welzijn en onderricht van de NSB-ers die in Veenhuizen hun straf moesten uitzitten’. Vader was weer getrouwd met moeder Jannie, want mama Lies Oostenbrink was in 1944 overleden toen Willemien 7 jaar was. Het gemis van Mama Lies is altijd voelbaar gebleven. Wat een vreugde, er kwamen  nog twee zusjes, het werd een echt pastorie-gezin. Ternauwernood 16 ging Willemien en tweelingzus Diny zich voorbreiden op verpleegster worden. Het zat in de familie.

Naar Eudokia in Rotterdam! Inmiddels speelde Henk ook (een beetje) een rol in haar leven en samen gingen ze naar allerlei zendingscursussen en conferenties. Zendingsweekenden leiden voor jongeren deden Willemien en Henk samen. In de Kleckke in Oosterhesselen wel met 75 jongeren uit Zwolle. Samen met Henk wilde Willemien naar Sumba in Indonesië. Ze had als kind heel Veenhuizen afgefietst met het zendingsbusje.

In 1961 was het zover alle opleidingen afgerond …. maar  Indonesië zat dicht. In afwachting van een visum naar de pastorie in  Dalfsen waar haar man Henk beroepen werd. Toen al werden de uitstapjes naar Zwolle heel bijzonder,  maar helemaal bijzonder waren de beide jongetjes Gerrold en Burret. Willemien was echt moeder. Met kinderwagen en al ging ze soms mee op bezoek. Of was het om bramen te plukken…

De band met Zwolle groeide want Henk mocht voor  ds van der Zanden in Assendorp catechisatie geven. De catechisanten kwamen op de fiets naar Dalfsen om baby Burret te bekijken. Maar ook was er een  poging om het jonge gezin voor India en Argentinië te interesseren. Maar toen was in 1963 Indonesië weer open. Willemien ging met Henk en de beide kinderen in Baarn wonen voor de laatste de voorbereiding voor vertrek. Inmiddels las Willemien de Sumbase Bijbel vloeiend.

Na een moeilijke en mandenlange reis kwamen ze medio 1965 in Melolo op Sumba. Midden in de politieke crisis van dreigend communisme,  pas later besefte Willemien hoe gevaarlijk het was geweest, Maar inmiddels was er en band gegroeid met de vrouwen in Melolo, samen dansen en dan kletsen met elkaar bij de enige lamp in het dorp. Waarover?  Dat was geheim dat  mochten de mannen niet  weten …. Willemien danste op de nationale feestdag, toen kon het niet meer stuk, alle vrouwen uit de bergen wilden bij hun bezoek aan de markt aan de kust die ‘witte ibu’ zien maar vooral het kleine baby’tje Elize zien en vasthouden. Elize ging twee weken  oud van arm op arm. Bang voor tbc? Willemien niet, Elize was nog immuun via haar moeder. Willemien en haar huis en erf werd het ontmoetingspunt van de vrouwen. De ene na de andere vrouwen club ontstond tot ver in de bergen. Samen werden jonge meisjes  uitgekozen voor een opleiding in het ziekenhuis. En altijd wanneer Henk weg was voor tournee gebeurde er weer iets …Een politie agent die ’s nachts de kamer van de meisjes (hulpen in de huishouding) binnendrong. Willemien hoorde het en …. de volgende dag zat ze vast op het politiebureau!! Teveel om hier te vertellen.  Maar de vrouwen haalden haar er weer uit met vlag en wimpel.

In 1968 moest het gezin naar een centrale standplaats op Sumba. Het vertrouwde Melolo werd node gemist.

Ook in Payeti werd haar huis en erf een ontmoetingspunt, ook voor Nederlandse collega’s. Wat een inzet in die tijd om hulp te bieden van de zijde van het Werelddiaconaat om de materiéle vooruitgang op gang te brengen. Maar de Sumbase Kerk wist Willemien te vinden om samen met Rambu Piras (om maar Sumbase vrouw te noemen) een afdeling vrouwenwerk op te zetten voor motivatie van onderwijs en gezondheid en landbouwontwikkeling. Uit die tijd is het verhaal dat toen de gezinsplanning een onderdeel werd van het regeringsprogramma de Kerk conferenties ging houden mee rond dit onderwerp. In Melolo een conferentie met meer dan 200 kerkelijke werkers, op een avond een voorlichting van de toen nog Nederlandse dokter. Plotseling bericht dat dr Onvlee niet kon komen. Wat stelden de leiders van de Synode voor? Kan Ibu Olde dat niet doen? Met hulp van Henk werden snel stencils getypt en getekend. De baarmoeder en alles wat daarmee te maken had. En ’s avonds vertelde Willemien nadat haar Sumbase vriendinnen naast haar waren komen zitten. De vrouwen gaven de mannen een lesje …. Het stencil ging van hand tot hand over heel Sumba,

Maar veel belangrijker werd in die tijd dat Willemien de oudste kinderen Gerrold en Burret zelf les moest geven. Elke morgen van 8 tot bijna elf uur. Daarin mocht niemand haar storen, ook al stond wie ook op de stoep (op de emper /veranda). De Sumbanezen begrepen deze gedrevenheid wel, Nederlandse collega’s soms minder. En intussen werd Aernoud geboren, vergeet het niet!  De jongen die groeide van Almiron blikkenmelk met Nesquick!

Te veel om op te noemen,voedselhulpacties, een vliegtuig charteren als het schip niet kwam om studenten  op tijd in Jogya en Makassar te krijgen. Er waren honderden beurzen via de Sumbase en buitenlandse kerken. 

 

Toen werd in 1971 Henk ziek, het gezin keerde in 1972 hals over kop naar Nederland terug. En dokter Lettinga stelde meteen voor in Zwolle te blijven, er waren toch vacatures. Zo kwam het gezin op Groot Wezenland 39, veertig jaar lang. In het begin een heel moeilijke tijd. Samen met dr Sillevis Smidt uit het Sofiaziekenhuis redde Willemien het leven van Henk, samen hadden ze beter door dat het amoebe dysenterie was beter dan de dokters van het Tropeninstituut in Amsterdam.

Willemien nu echt moeder van vier kinderen. Willemien deed de eerste twee jaar niet anders dan lezen en lezen, om de nieuwe tijd in Nederland te begrijpen. Toen zei ze tegen Henk: Denk maar niet dat ik hier in Zwolle wil rondlopen als de vrouw van dominee Olde. Voor Henk een uitdagende uitspraak.  

Eerst was er het bestuur van de basisschool Elout van Sioeterwoude aan de Wipstri, dat ging zomaar door in het Carolus Clusius College. Spannende tijden toen er communistische invloed was op school. Willemien en Corry Donner (die twee weken geleden gestorven is) gingen samen naar vergaderingen van min of meer opruiende bijeenkomsten …. het duurde niet lang of de BVD zat bij Willemien te praten, ze heeft er nooit een woord over gezegd. Toen ging ze ds Adri van Es helpen bij de opbouw van het Podium van Kerken.  Het diploma sneltypen werd gehaald en de laatste centen werden uitgegeven aan een brede wagen typemachine. Vanuit het CCC bestuur kwam ze in het bestuur van de grafische opleiding bij directeur Besteman, samen redden ze de opleiding voor Zwolle en bouwden die in in Deltion. Maar toen Willemien als voorzitter nota’s van 7.000.000 gulden moest ondertekenen hield ze op, dat overzag ze niet meer. ‘Laat mij naar de docenten op bezoek gaan die ziek of gestrest zijn’. Toen was er een briefje uit Arnhem, of ook in Zwolle de gevangeniskerkdiensten weer opgezet konden worden. Binnen  de kortste keren had Willemien mensen gevonden die mee wilden doen. Dat was het altijd weer, Willemien deed het niet zelf, maar op een ef andere manier waren er de mensen die samen met haar de schouders er onder zetten, en altijd was dat weer gezellig en uitbundig. En bij die gevangenis kerkdiensten zag zij Joop van Ommen of Joop zag Willemien. En toen was het hek van de dam. In het bestuur van de WRZV, daklozen, thuislozen, ga maar door. Uiteindelijk de Herberg waarin de opvang geregeld was. Nee, niet met grote subsidie van de gemeente, maar allerlei instanties daarvoor te interesseren was de inzet van Willemien, zodat Zwolle samen er achter stond. En in hoeverre het racefietsje van Willemien meestal in de hoogste versnelling daar een verbindingsfactor was zou leuk zijn om uit te zoeken. Bovendien had ze mv van Zuylen leren kennen en mv Mensink beide actief in de CDA ….

Of dat thuis dan wel goed ging? Jawel …. vergeet niet dat Henk ’s morgens ook niet direct weg hoefde en Willemien kon ’s morgens heerlijk slapen. Ook verzon ze toen Gerrold zijn VWO diploma ging halen dat Willemien meedeed via de LOI en ze haalde bijna alle certificaten ….

Zo raakte ze betrokken bij Unicef, fanatiek bij Zwolle Groenstad. Nee niet met kritiek op het beleid van de gemeente, maar adviserend, overleggend. Aannemers begrepen dat voor elke die wilden kappen er twee anderen moesten komen. Willemien plantte bomen in Zwolle en met wie!!!

Toen kwam het CDA, in de gemeenteraad. Fijn. Willemien kreeg zelf geld, een eigen bankrekening had ze al lang en ze mocht het zelf besteden. Dat was aan haar altijd weer sportieve kleding te zien. Maar in de gemeenteraad, Willemien had een goede babbel, maar aan spreken in het openbaar had ze een erge hekel. Zelfs afkondigingen in de kerk voorlezen werd altijd een beproeving. 

Maar toen werd John Berends wethouder en hij maakte Willemien tot fractiesecretaris. Dat bleef ze vele jaren en Willemien legde contacten en babbelde mensen bij elkaar in de plannen die er lagen. Eddy van Hijum zei later: Ík kon langs het patroon van Willemien Zwolle en de politiek leren kennen. Zelfs kwam Balkenende op bezoek om te horen hoe iemand zo constructief bij heel de samenleving betrokken was, zonder zelf op de voorgrond te treden.

 

Ja en hoe begon dat nu met haar hoofd? In 1976 was ze door gladheid uitgegleden op het Kerkbrugje en tegen de ijzeren spijlen geklapt. Dat liep maar net goed af zei de specialist, maar 20 jaar later bleek haar hele rotsbeen vol te zitten met opgedroogd vocht. Een urenlange operatie. In 2012 gingen Willemien en tweelingzus Diny deelnemen aan tweelingonderzoeken aan het alsheimer instituut aan VUMC. Een eeneiige tweeling en beide verpleegster, die fanatiek mee gingen doen in medisch onderzoek. Toen we die verschrikkelijk MRI scan zagen en hoorden wat de gevolgen konden zijn. Niet direct van Alsheimer maar van die subgroep; vasculaire dementie in agressieve vorm. Die agressive vorm was er ineens in oktober 2017. Inmiddels was Willemien verhuisd van het mooie huis op Groot Wezenland naar het Lubeckplein, Koggelaan,  vijf hoog mooi appartement. Intensiever werden de tochten naar prof Scheltens aan het VUMC, maar het kon niet meer. Icare kwam helpen, geweldig. En toen dat ook te moeilijk werd kreeg ze 8 maand geleden zomaar een plekje in de Sonsbeekhuizen bij de Oosterkerk. Ze kon het nog volgen. Weer op het veilige plekje bij de Oosterkerk en elke zondag probeerde ze er naar toe te gaan, probeerde ze nog te zingen maar …. Tot in de Paasweek 2019 met die wonderlijke Palmzondag en uitbundige Stille Zaterdag en op de Paasmorgen sliep ze , zo diep tot haar laatste adem op vrijdag 26 april half twee …..

 

 

Geplaatst in Algemene blogbijdrages | Tags: , , , , , , | Een reactie plaatsen